पैसाबाट पनि सर्न सक्छ कोरोना भा’इरस !

काठमाडौं– पैसाको माध्यमबाट कोभिड–१९ (कोरोना) भा’इरस सर्ने ख’तरा देखिएपछि छिमेकी मुलुक चीनमा गत फागुनमा करिब ८४ हजार करोड पैसा न’ष्ट गरियो । पैसाको माध्यमबाट कोरोना फैलने सम्भावनालाई न्यून गर्न चीन सरकारले केन्द्रीय बैंकको सहयोगमा कोरोना प्रभावित क्षेत्रबाट सङ्कलन गरिएका ती पैसा न’ष्ट गरेको हो ।

यसअघि गरिएको अध्ययनले पैसाबाट पनि विभिन्न प्रकारका भा’इरस सर्ने सम्भावना अधिक भएको पुष्टि गरिसकेको छ ।

न्यूयोर्क युनिभर्सिटिले गरेको एक अध्ययनअनुसार पैसामा पनि ‘सुक्ष्म जीव’ बाँच्न र हुर्कन उपयुक्त वातावरण भएको प्रमाणित भइसकेको छ । चिकित्सकहरुले पनि कुनै पनि भा’इरसका जी’वाणु पैसामा करिब दुई सातासम्म जीवित रहनसक्ने बताउँदै आइरहेका छन् ।

पैसामा तीन हजार भन्दाबढी प्रकारका की’टाणु जस्तै भा’इरस, व्या’क्टेरिया, सामान्य की’टाणु, ढु’सी देखा परेका छन् । त्यस अध्ययनमा बैंकबाट निकालिएको पैसामा आठ प्रकारका व्या’क्टेरिया देखिएका थिए ।

अध्ययनअनुसार तरकारी बजार, मासु पसल, पान पराग पसल, पेट्रोल पम्प, जुत्ता सिलाउने पसल र माग्नेसँग भएको नोटमा शतप्रतिशत जी’वाणु हुने पुष्टि भएको छ ।

विभिन्न किसिमका प्रा’णघातक स’रुवा रोगको व्या’क्टेरियाले पैसामा स’ङ्क्रमण भएको पुष्टि गरेको छ । संयुक्त राज्य अमेरिकाको पैसामा कोकेन भएको ‘फरेन्सिक साइन्स इन्टरनेशनल’ले प्रमाणित गरिसकेको छ ।

पैसामा तीन हजार भन्दाबढी प्रकारका की’टाणु जस्तै भा’इरस, व्या’क्टेरिया, सामान्य की’टाणु, ढु’सी देखा परेका छन् । त्यस अध्ययनमा बैंकबाट निकालिएको पैसामा आठ प्रकारका व्या’क्टेरिया देखिएका थिए ।

हे’पाटाइटिस सीको स्रोतका रुपमा कोकेनलाई लिइन्छ । यसैगरी दक्षिण अफ्रिकाको पैसामा पनि ९० प्रतिशत विभिन्न किसिमका प्रा’णघातक व्या’क्टेरिया तथा ढु’सीबाट दू’षित भएको पाइएको छ । मास्टर कार्डका अनुसार शौचालय र जुत्ताको तलुवा भन्दा पैसा बढी फोहोर भएको परीक्षणका क्रमममा पाइएको थियो ।

कोरोना भा’इरसले विश्वव्यापी रुपमा प्रभाव जमाउँदै गएसँगै विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्लुएचओ) ले समेत कारोना भा’इरस पैसाबाट पनि सर्ने भएकाले यसबाट बच्ने उपायको प्रयोग गर्न आग्रह गरिसकेको छ ।

पैसामा ब्या’क्टेरिया कसरी विकसित हुन्छन् ?

विभिन्न कारणबाट पैसामा ब्या’क्टेरियाका फैलावट हुने इन्जिनियर राम बाडे बताउछन् । पैसाको प्रयोग गर्दा जथाभावी क’च्या’क’कुचुक गरी राख्ने गरेमा अझ बढी व्या’क्टेरिया भाइरस फैलने सम्भावना ज्यादा हुन्छ ।

“दैनिक रुपमा पैसा एक हातबाट अर्को हात हुँदै अत्यधिक आदानप्रदान हुनु भनेकै एक व्यक्तिको रोग अर्को व्यक्तिमा सा’र्ने जस्तै हो”, उनले भने, “जति बढी पैसाको प्रयोग आउँछ उति नै बढी प्र’दूषण फैलने सम्भावना हुन्छ ।”

दैनिक रुपमा प्रयोगमा आएका पैसामा मानिसहरुको थु’क, दि’शा पि’साब, खो’की तथा हा’च्छ्युँ आदिबाट समेत दू’षित हुन्छ । नेपाली पैसाको प्रदूषण स्तर जाँच गर्दा प्रष्टै देखिने उहाँको भनाइ छ ।

कसरी की’टाणुनाशक बनाउने ?

पैसामा भएको व्या’क्टेरिया तथा भा’इरसलाई विभिन्न तरिकाबाट हटाउन सकिने उनको भनाइ छ । संयुक्त राज्य अमेरिका, कोरिया, सिङ्गापुर, चीन, भारत, जापान, अस्ट्रेलिया, थाइल्याण्ड, भियतनाम, कम्बोडिया, बेलायत, कुवेत र संयुक्त अरब इमिरेट्स (युएई) लगायत कतिपय मुलुकका बैंक तथा वित्तीय संस्थाले पैसामा हुने प्रा’णघातक व्या’क्टेरिया तथा भा’इरसको की’टाणुनाशक बनाउने उपकरण प्रयोगमा ल्याएका छन् ।

नेपाली पैसामा के कस्ता प्रा’णघातक रोगको सुक्ष्म जीव छन् भनी अध्ययन अनुसन्धान गर्नु अपरिहार्य भइसकेको उनको भनाइ छ । “यस्तो प्रा’णघातक रोगबाट बच्ने के कस्तो उपाय छन् सोसम्बन्धी की’टाणुनाशक उपकरण लगाउने र जनचेतना जगाउने खालका कार्यक्रम ल्याउन जरुरी भइसकेको छ”, उनले भने । पैसालाई की’टाणुनाशक बनाउन उपकरण प्रयोग गर्ने र पैसा प्रयोग गरिसकेपछि साबुन पानीले राम्रोसंग हात धुने गर्नुपर्छ ।

प्रकाशित मिति १ चैत्र २०७६, शनिबार १५:१५